نطنز 2006

قدیمی ترین و با سابقه ترین وبلاگ شهرستان نطنز (همه چیز درباره نطنز)
 
معماری ابيانه نطنز
ساعت ۳:٥۳ ‎ب.ظ روز دوشنبه ۱ آبان ۱۳۸٥ : توسط : نطنزی

موقعيت و نحوه استقرار

روستای ابيانه بر دامنه کوه مستقر شده و از شيب به طرف بالا رشد ميکند. دو قلعه به نامهای قلعه هرده و قلعه پل  درسمت شمالی آن قرار گرفته اند، در قسمت جنوبی روستا پس از بالا رفتن از بستر رودخانه ( قسمت باغها ) قلعه ديگری بنام قلعه هامونه ديده ميشود. اين نحوه استقرار در موارد خطر از نظر سوق الجيشی امتيازی محسوب ميشد و اين بخاطر تسلط روستا بر دشت و  همچنين پناه گرفتن برسينه کوه و دفاع طبيعی آن بوده است.

a1


ويژگيهای معماری روستا

الف ) بافت

موقعيت و استقرار بافت روستا بشکل خطی است و در امتداد نهرِ اصلیِ منشعب از چشمه قرار دارد. باغها و کشتزارهای جنوب اين نهر با استفاده از شيب زمين، براحتی ميتوانستند از آبهای سطحی بهره مند شوند. شکل طبيعی منطقه ای که روستای ابيانه در آن قرار گرفته به گونه ايست که اجازه هر فرم ساخت و ساز را نميدهد. اکثر بناها به دليل اينکه در دامنة صخره ای تپه واقع شده اند، فاقد حياط هستند. 

images

محلات ابيانه

در طول زمان، به جمعيت روستا افزوده شد و مساحت آن نيز گسترش يافت. روستا شامل سه محله اصلی به نامهای: هرده- يسمان- پَل است.

 - محله هرده در بخش شرقی روستا

 - محله يسمان در قسمت جنوبی نهر اصلی

 - محله پل در قسمت شمالی نهر اصلی

واقع شده است.

قرار گيری ابيانه در يک منطقه کوهستانی، ويژگيهای خاصی به معماری اين روستا داده است که به اين موارد ميتوان اشاره کرد:

1- گسترش روستا بر روی شيب کوه، باعث شده که از وزش بادهای شديد در امان باشد. اين مسئله برای محفوظ نگاه داشتن بنا ها در مقابل فشارهای جانبی وهمينطور کنترل حرارت، نقش مهمی دارد.

2- زمينهای ابيانه از جنس سنگی يا رسی است و اين مسئله باعث ميشود که آبهای سطحی جذب زمين نشده و در بستر رودخانه جاری شود و مورد استفاده کشاورزی و باغداری قرار گيرد.

3- ساختمانهای روستا معمولاً دو تا سه طبقه ارتفاع دارند و نحوه قرارگيری خانه ها در شيب کوه موجب شده که از طبقه دوم به بالا منظره زيبای دره مشاهده شود، علاوه بر آن تابش نور خورشيد و جريان هوا به تهويه و مطبوع شدن هوای فضاهای داخلی کمک ميکند.

4- سرازير شدن سيلابها که غالباً در بستر دره مسير خود را باز ميکنند و همينطور سيلابهای کوهستانهايي که مشرف به روستای ابيانه هستند، عامل ديگری است که موجب استقرار روستا در مکان فعلی شده است.

در ساخت خانه ها که بر دامنه شمالی دره قرار گرفته اند ضمن تبعيت از فرم فيزيکی تپه، سعی شده که جهت روبه قبله کليه ساختمانها رعايت شود.

 

ب) مصالح و ساختار

 در ساخت بناهای روستا کلاً از دونوع مصالح با قابليتهای فنی متفاوت استفاده شده است.

گروه اول- مصالحی مانند سنگ و خشت که بيشتر بعنوان عناصر سازه ای عمودی در ديوارها ، جرزها و غيره استفاده ميشود ( درساخت پی بناها سنگهای طبيعی کوه و يا بستر صخره ای مورد استفاده قرار ميگيرد)

گروه دوم- انواع چوب که بعنوان عنصر کششی در سقفها و سردر بازشوها و موارد مشابه مورد استفاده قرار ميگيرد. چوبهای مورد نياز را از درختان کبوده، تبريزی، چنار، صنوبر، شاخ و برگ بيد، نی و مانند آنها بدست ميآورند.

 برای اندود درون و بيرون ساختمانها نيز از ملاط خاک قرمز و کاه استفاده ميکنند که به دليل چرب بودن جنس خاک، دوام خوبی دارد و مانع نفوذ رطوبت ميشود. خاک زرد (هوک زرا) و خاک سفيد (هوک اسپی) نيز برای اندود مورد استفاده قرار ميگيرد اما دوام خاک قرمز را ندارد.

a6

ج ) معماری

در معماری و تقسيم فضاهای داخلی اقليم کاملاً مورد توجه بوده و برای جلوگيری از اتلاف انرژی در فصول سرد وگرم سال  تدابير مختلفی در نظر گرفته شده است. استفاده از ديوارهای بيرونی با مصالح خشتی به ضخامت زياد، اندود کاهگل ديوارها و بام، سقفهای چوبی و استفاده از گياه چزه بعنوان عايق رطوبتی و حرارتی بر روی آن، چند عملکرده بودن فضاهای داخلی ، مانند فضاهای زمستان نشين و تابستان نشين و همچنين استفاده از روزنه های کوچک جهت نورگيری، از ديگر راه حلهايي است که به معماری اين روستا هويتی ويژه مي بخشد. دربها و پنجره ها همه از چوب ساخته شده اند و در ساختمانهای قديمی کارهای گره چينی بسيار ظريف وزيبايي بچشم ميخورد.

a5

 


تاريخچه معماری روستا

با بررسی تاريخی بناهای موجود به سه گروه عمده برميخوريم:

1- خانه هاي دوره سلجوقي: اين خانه ها حياط ندارند.  آنها داراي يك ايوان جنوبي حدودا" به ارتفاع 5 متر است. اطراف اين ايوان، خانه در دو طبقه بالا رفته و اتاقها پيرامون صفه قرار دارند . يك  فضاي باز بنام صفه در هر خانه تعبيه شده و بعنوان حياط مسقف کار مي کرده و همچنين براي مراسم عزا و عروسي نيز مورد استفاده قرار مي گرفته است.

2- خانه هاي دوره صفويه : دراين دوره توجه بيشتري به صفه شده وخانه هاي چهار صفه ای پيشرفت كرده است. قرينه سازي در آنها رعايت شده و تزئينات داخلي هم كاملاً از دوره قبل متمايز است.

3- خانه های دوره قاجاريه : از اواخر دوره صفويه  در وضع عمومی روستا رکود بوجود آمد و تا اواخر دوره قاجار ادامه داشت.

a4