نطنز(2006)

    قسمت‌هاي كويري اين جاده را كه از خاك كاشا ميگذشت براثر طوفانهاي پرگردوغبار كوير اغلب اوقات پوششي از تپه‌هاي ريگ روان فرا ميگرفت و سپس ارتفاعات پر برف كوه كركس درطرف غرب جاده و قله خشك سياه‌كوه در سراشيبي‌هاي جلگه‌گرم و باير كويري سمت شرق نمايان بود.

             اولين منزل و توقف‌گاه اين جاده بعد ازقم آبادي معتبري بنام حسين‌آباد عربها بود و چون اين آبادي جايگاه قشلاقي ايل عرب معروف به ميش مست بود از اينجهت معدودي ساختمانهاي منفرد و پراكنده آن مدت چندين ماه از سال كه خالي و غيرمسكون ميگرديد مورد استفاده كاروانيان مخصوصأ قافله‌هاي شترداران كه مهم‌ترين وسيله حمل ونقل آن ايام بود قرار ميگرفت و اين همان راهي است كه تاورنيه فرانسوي در سفرنامه خود بآن اشاره نموده ميگويد:

            «ازشهر قم كه بيرون بعد از چهارساعت اره بقريه خوبي كه چهارپنج كاروانسرا دارد ميرسند. و ازآنجا بايد ميان شن‌زار طي طريق كرد تا رسيد بمنزل ديگري موسوم به آب‌شيرين كه سه‌كاروانرا دارد. ازآب شيرين تا كاشان شش ساعت راه است و همه از صحراي حاصلخيزي ميگذرد دربين راه دوقريه بزرگ هم ديده ميشود»(12). ولي درحدود آب‌شيرين آبادي‌هاي ديگر هم اقامت‌گاه كاروانيان قرار ميگرفت از آنجمله كاروانسراي بزرگ و قديمي احمدآباد (از بناهاي معين‌الدين احمد مختص الملوك كاشي وزير مقتول سلطان سنجر سلجوقي) كه درطول چندين قرن مناسب‌ترين منزلگاه مسافرين و عابرين اين راه بوده است.

            منزلگاه معتبر ديگر اين جاده كاروانسراي وسيع و مجلل شاه‌عباسي در قريه نصرآباد خربوزه واقع در سه فرسخي كاشان بودكه با تحمل ويراني هاي قرون گذشته هنوز هم در سردر و دهليز و قسمت‌هائي از بناي آن پا برجا مانده است.

            شاهراه قدمي كاشان باصفهان ـ‌اين راه چون از طريق قريه ابوزيدآباد (واقع در 30 كيلومتري جنوب خاوري كاشان) و كناره‌هاي كوير ميگذشت فصل تابستان در مسير طوفانهاي موسمي كوير و توده‌هاي انبوه ريگ روان قرار ميگرفت و تا حدود خالدآباد ـ يعني منزل دوم اوضاع جوي بدان منوال بد و ازآن پس در منطقه كوهستاني حوالي قصبه نطنز راه دوشعبه ميگرديد جناح شرقي از راه اردستان و نائين به يزد و كرمان ميرفت تا بندرعباس ادامه داشت و جناح ديگر بطور مستقيم پس از عبور از منزلگاه‌هاي سردهن، دنبي و رباط عباسي بشهر اصفهان منتهي ميگرديد.

            نويسنده رساله (سياحت نامه) كه جهت احداث خطوط سيم تلگراف اين راه را بازديد نموه منازل و توقف‌‌گاههاي هفت‌گانه هشت باب كاروانسراهاي شاه‌عباسي آنرا چنين ياد ميكند(13).

            منزل اول. كاشان به ابوزيد آباد        5    فرسخ

                  دوم . به خالدآباد            5    فرسخ

                  سوم. نطنز       5/3 فرسخ

                 چهارم. پس از عبور از رباط عباسي بين‌راه

                 به كاروانسراهاي عباسي سرگردنه سردهن   5    فرسخ

                 پنجم. كاروانسراي دنبي            5    فرسخ

            وازآنجا پس از عبور از رباط عباسي بين راه تا

       شهر اصفهان            7    فرسخ

            ولي قديمي‌ترين مأخذ مربوط به قرون الويه اسلامي ( كتاب اعلاق‌النفسيه درسال 290 هجري) منازل جاده اصفهان تا ري و فواصل آنها را بدينگونه برشمرده است(14).

            بديهي است كه در برخي از اسامي منازل نامبرده درطول هزارو اندي سال گذشته تحريف و تغييراتي راه يافته است.

            واينك نگاهي به شبكه راههاي جديدالاحداث اين حدود كه بامر شاه‌عباس كبير شاخته شد.

            شاهراه نوبنيادي كه بمنظور ارتباط و اتصال مستقيم ميان پايتخت (اصفهان) تا سواحل درياي خزر ايجاد گرديد پس از عبور از قراء كز و مورچه‌خورت از سه طريق بشهر كاشان ميرسيد:

            1- جناح شرقي آن كه درحدود كاروانسراي سردهن با جاده قديم تقاطع مي‌نمود و اين راه از جهت هموار بودن سطح جاده هنگام لشكركشي براي حمل‌ونقل توپخانه و مهمات جنگي و همچنين كاروانهاي بزرگ شترداران بسيار مناسب بود و مورد استفاده قرار ميگرفت.

جاده سوم اصفهان بكاشان

             اسكندربيك منشي در ذكر خير و انشاء و احداث عمارات شاه‌عباس گويد:

            «از اصفهان تا قصبه اشرف (مازندران) درهرمحله چهار فرسخي عمارتي مشتمل بر خانه‌هاي نشيمن و بيوتات و باغها است كه اكثر حمام دارد و در جميع بيوتات مايحتاج نزول همايوني مهيا و آماده است»(20) همچنانكه شاردن نيز گويد:

            «دركليه جاده‌ها و راههائيكه معمولأ در مسير پادشاهان ايران قرار دارد در همه‌جا دوفرسنگ بدو فرسنگ منازل كوچك مخصوص تفرج تعبيه و آماده شده است»(21).  

منظره‌اي از آبادي و ساختمانهاي كنوني قريه قهرود