شهرستان نطنز از شهرستان های استان اصفهان است . از این ناحیه در متون تاریخی با نام های نطنز ، طرق ، سرد قاسان نام برده اند . این شهرستان دارای 6000 سال پیشینه تاریخی است و بیش از 1800 اثر تاریخی و جاذبه گردشگری را در خود جای داده است . سوغات این شهرستان بیشتر صنایع دستی و میوه و خشکبار است و تحفه معروف نطنز ( گلابی ) زبانزد خاص و عام می باشد .
در تقسیمات رسمی کشوری، شهرستان نطنز در حال حاضر دارای دو بخش مرکزی و امامزاده, دو شهر نطنز و بادرود و پنج دهستان به نامهای کرکس, طرقرود, برزرود, امامزاده و خالدآباد میباشد.
بخش مرکزی شهرستان نطنز
* دهستان برزرود شامل ابیانه، هنجن، کمجان، عبّاس آباد،
* دهستان طرقرود شامل کشه، طرق و تار
* دهستان کرکس؛ شامل ده هایی همچون کندز (کهن دژ)، اوره، تامه، جزن، خفر، دستگرد(دستجرد)، گاریان(جاریان)، ریسه، ویشته، افوشته، سرشک،امیریّه، مزیدآباد، مزرعه خطیر، قلیاق، باغستان
شهرها : نطنز
بخش امامزاده
* دهستان امامزاده آقاعلیعباس شامل اریسمان
* دهستان خالدآباد
شهرها : بادرود و خالدآباد
آبادیهای(روستاهای)نطنز را میتوان در پنج بخش متشکل کرد که این بخشها با نهرهای مربوط، همگی آب خود را از کوههای کرکس بدست میآورند. این بخشها بشرح زیر میباشد:
بـرز رود: از روستای معروف ابیانه آغاز و به ترتیب طره، برز، کمجان، یارند و هنجن
چیمه رود: شامل روستاهای بیدهند(بیدتند)، فریزهند(فریزند)، تکیه سادات، چیمه، ولوجرد
طرق رود : شامل روستاهای کشه، طار، یحیی آباد، طرق، مزده، نیه، رباط سنگ، رحمت آباد، حسن آباد، تاج آباد، ابیازن، میلاجرد , اسپدان، نسران
باد رود : متین آباد، فمی، ده آباد، خالدآباد، آقاعلی عباس، باد، اریسمان، خداوندآباد، قلعه گوشه
بلوک مرکزی : رود ها و نهرهای این بلوک از دو روستای اوره و تامه سرچشمه گرفته و به قصبه مرکزی وارد میشود و از آنجا از دو مسیر به روستاهای پایین دستی پیرامون قصبه مرکزی منتهی میشود. یک مسیر به سمت بادرود است شامل روستاهای جاریان، خفر، کندز، دستجرد، جزن، حل آباد و مسیر دیگر که امروزه پیوسته بهمان خیابان اصلی و قدیمی نطنز میباشد شامل روستاهای رهن، ,وشوشاد، افوشته، ویشته، مزیدآباد، سرشک و ریسه
-----------------------------------
شهــر نطنــز :
شهر نطنز از به هم پیوستن چند روستا و محله تشکیل شده است . از آن جمله : افوشته ، محله علیا ، رهن ، وشوشاد ، مزید آباد ، سرشک ، سرابان ، ریسه ، کندز ، ویشته
محله مرکزی و تاریخی نطنز امروزه با نام محله مسجد جامع شناخته می شود . بیشتر آثار تاریخی نطنز در این محدوده قرار گرفته است .
آثار تاریخی : چهارتاقی ساسانی – چنار کهنسال مسجد جامع – مسجد جامع و خانقاه شیخ عبدالصمد – حسینیه مرکزی – تکیه پشت مسجد جامع – آب انبار – کارگاه های سرامیک سازی - مسجد میر – امامزاده عبدالله
همچنین گنبد باز و کاروانسرای صفوی قلعه کوهاب نیز جزو آثار شهر نطنز می باشد .
رهن : Rahan
کوی رهن در محدوده مرکزی شهر است که از شمال و غرب به بلوار جدید شهر ، از جنوب به وشوشاد ، از شرق به افوشته محدود است .
آب مورد نیاز مزارع و باغات آن از قنات رهن و قنات سرابان تامین می گردد .
آثار تاریخی : مسجد رهن ، مسجد فاطمیه ، گورستان چهل دختران ، گورستان درهُله
وِشوِشاد : Veshveshad
از جنوب و مغرب به سرابان و دامنه کوه گنبد باز و از شمال به افوشته و رهن و از مشرق به مزید آباد و سرشک محدود است .
آب آن از قنات سرابان تامین می گردد و محصولات آن غلات ، حبوبات ، صیفی جات و میوه های درختی است .
صنایع محلی : نمد مالی ، ساخت کلاه نمدی ( کلاه مالی ) ، گیوه چینی ، تهیه تخت گیوه ( تخت کشی )
آثار تاریخی : مسجد جامع ، مسجد علیا یا آرامگاه سید محمد ، سرو باغ میر ، آرامگاه درویش ابراهیم ، قنات سرابان ، آسیاهای آبی
مزید آباد : Mazid abad
از شمال و غرب به افوشته ، از جنوب به سرشک و از شرق به ریسه محدود است . محصولات آن غلات و حبوبات ، میوه های درختی و زمینی
قنات ها : قنات مزید آباد ، قنات کهق ، قنات کِهِله ، قنات برگ آباد
آثار تاریخی : مسجد مزید آباد ، چنار کهنسال مسجد ، مدرسه قدیم ( حسینیه امروزی ) ، امامزاده یحیی و طاهر
ریسه : Riseh
در پایین افوشته و مابین روستا های کندز و ویشته قرار دارد . محصولات آن غلات و حبوبات و میوه های درختیو زمینی
قنات ها : قنات های قدیم و جدید ریسه ، قنات نوغباد ، قنات وان دانی ، قنات باباشیخ ، قنات صحرا پائینه
آثار تاریخی : مسجد ، حسینیه ، امامزاده سید مراد ، قبر سید علی بیک
کندز (کهندژ ) : Kandez
این آبادی مابین ریسه ، ویشته ، جاریان و خفر قرار دارد . دارای دو مسجد و یک حسینیه می باشد .
قنات ها : قنات کندز ، قنات باباولی ، قنات ابارهیم آباد
سرشک : Sereshk
از شمال و شمال غرب به ریسه ، مزید آباد و افوشته و از جنوب غربی به جاده ای که به سوی بزرگراه می رود ، از شرق به امامزاده سید محمد و گُدار سرخ محدود است .
قنات ها : قنات بهاءالدین ، قنات قادرالدین ، قنات ویان ، قنات کوردان ، قنات بیداخود ، قنات همت آباد ، قنات کهجه ، قنات حاجی آباد
آثار تاریخی : قلعه سرشک ، مسجد جامع ، حسینیه ، آسیاب آبی ، چنار کهنسال مسجد ، مسجد امام علی ، امامزاده سید محمد ، بقعه شیخ محمد تقی
افوشته : Afooshteh
بخش حاکم نشین نطنز در روزگاران گذشته بوده که در جنوب محله تاریخی نطنز قرار دارد . افوشته دارای پنج محله است : محله بالا ، محله باغباد ، محله سادات یا میرسید ، محله دیزآب ، محله پایین . بیشتر آثار افوشته توسط شخصی به نام سید واقف در قرن نهم ساخته شده است .
قنات ها : قنات افوشته یا کوره ، قنات بلبل ، قنات باغباد ، قنات امام (چشمه امام) ، قنات صابونی یا شیشه گرخانه ، قنات دیزآب ، قنات رفیع ، قنات زین الدین
آثار تاریخی : مسجد جامع ، حسینیه ، جایگاه هیئت اباالفضل ، سردر خانقاه سید واقف ، آب انبار ، حمام ، شربت خانه یا چهارصفه ، دالان محله سادات ، سرداب محله سادات ، سورگاه ، گنبد میر سید ، خانه انتخاب السلطان ، گنبد سید واقف ، قلعه باغباد ، مسجد باغباد ، یقعه بابا شیخ علی ، حمام محله پایین ، مسجد عبدالله خان ، مسجد غیاث ، خانه میرزا محمود وزیر ، خانه میرزا نصرالله خان ، عصارخانه حاجی محمد رضا انصاری ، عصلرخانه عبدالرسول ، عصارخانه حاجی آقا حقیقی ، چنار کهنسال آسیاب تل مصلی ، بقایای چند آسیاب آبی .
* گروه اصفهان شناسی زنده رود
